CẢNH BÁO DỊ VẬT ĐƯỜNG HÔ HẤP Ở TRẺ EM

BSCKI. Hồ Sĩ Ngọc Tiến

Khoa Nhi Hô hấp, Bệnh viện Phụ sản – Nhi Đà Nẵng

Trường hợp hóc dị vật đầu ngòi bút - hiểm họa từ những vật dụng quen thuộc học đường

Dị vật đường hô hấp là một trong những tai nạn thường gặp và đặc biệt nguy hiểm ở trẻ em. Tai nạn nàycó thể xảy ra đột ngột trong sinh hoạt hằng ngày, tại nhà hoặc trong môi trường học đường. Nhiều trường hợp diễn tiến nhanh, gây suy hô hấp cấp, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

1. Trường hợp lâm sàng điển hình

Vừa qua, Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng đã tiếp nhận một bệnh nhi nam, 7 tuổi, nhập viện trong tình trạng ho sặc sụa, khó thở sau khi ngậm đầu ngòi bút vào miệng và vô tình rơi đầu ngòi bút vào đường thở trong lúc học tập.

Tình trạng trẻ lúc nhập viện: trẻ tỉnh, ho nhiều, khò khè, thở nhanh, thông khí phổi giảm 2 bên. Qua thăm khám lâm sàng, các bác sĩ nghi ngờ trẻ bị hóc dị vật đường hô hấp, khả năng đầu ngòi bút. Bệnh nhi được chỉ định chụp CT ngực, kết quả ghi nhận dị vật hình ống, bề dày thành khoảng 1,8 mm, chiều dài khoảng 18 mm, nằm tại phế quản thùy dưới trái, gây cản trở thông khí.

Sau hội chẩn chuyên khoa, bệnh nhi được chỉ định nội soi phế quản cấp cứu lấy dị vật. Thủ thuật được tiến hành an toàn, dị vật là đầu ngòi bút nhựa được lấy ra hoàn toàn, không ghi nhận biến chứng trong và sau can thiệp. Sau thủ thuật, tình trạng hô hấp của trẻ cải thiện rõ rệt và tiếp tục được theo dõi, điều trị tại bệnh viện.

2. Dị vật đầu ngòi bút – nguy cơ tiềm ẩn trong môi trường học đường

Đầu ngòi bút (đầu bút) là bộ phận nhỏ, cứng, trơn, thường có hình trụ hoặc hình ống ngắn. Khi trẻ có thói quen ngậm bút, cắn bút hoặc đùa nghịch trong lúc học tập, các bộ phận này có thể bị tuột rời và rơi trực tiếp vào đường hô hấp. Nhờ bề mặt trơn nhẵn và hình dạng thuôn, dị vật dễ lọt sâu vào phế quản, gây tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn đường thở. Đây là loại dị vật thường gặp ở trẻ trong độ tuổi đi học.

Nhiều trường hợp dị vật đường thở không gây tắc nghẽn hoàn toàn ngay lập tức, trẻ vẫn có thể thở được nên dễ bị bỏ sót. Nhưng dị vật nằm sâu trong phế quản có thể gây viêm phổi tái diễn, xẹp phổi kéo dài, áp xe phổi, … ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe lâu dài của trẻ.

Trong trường hợp dị vật gây bít tắc hoàn toàn đường thở, trẻ có thể ngừng thở và tử vong chỉ trong vài phút nếu không được xử trí kịp thời. Đây là tình huống cấp cứu tối khẩn, đòi hỏi phải can thiệp ngay.

3. Biểu hiện nghi ngờ dị vật đường hô hấp

Phụ huynh và giáo viên cần đặc biệt lưu ý khi trẻ có các dấu hiệu sau:

• Ho sặc sụa đột ngột khi đang ăn, chơi hoặc học tập
• Khò khè, thở rít, khó thở
• Đau ngực, nói khàn, tím tái
• Ho kéo dài không rõ nguyên nhân sau một cơn sặc

Khi xuất hiện các triệu chứng trên, cần nghĩ đến dị vật đường hô hấp cho đến khi được loại trừ.

4. Nguy cơ và biến chứng

Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, dị vật đường hô hấp có thể gây:

• Tắc nghẽn đường thở cấp
• Suy hô hấp, ngưng thở, ngưng tim
• Viêm phổi, xẹp phổi, áp xe phổi
• Nguy hiểm đến tính mạng trẻ

5. Cách sơ cứu khi nghi ngờ trẻ hóc dị vật

Nếu trẻ còn hồng hào, khóc được, nói được, không khó thở: đặt trẻ ở tư thế thoải mái, giữ yên trẻ, không kích thích hay thay đổi tư thế đột ngột và nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất để thăm khám và xử trí.

Nếu trẻ xuất hiện tím tái, khó thở, không khóc hoặc khóc yếu: nhanh chóng gọi cấp cứu, người hỗ trợ và tiến hành thủ thuật vỗ lưng, ấn ngực.

Đối với trẻ dưới 2 tuổi: thủ thuật vỗ lưng, ấn ngực được thực hiện như sau:

• Đặt trẻ nằm sấp, đầu thấp trên cánh tay trái, giữ chặt đầu và cổ trước bằng bàn tay trái. Dùng gót bàn tay phải vỗ 5 cái thật mạnh vào lưng trẻ ở khoảng giữa hai bả vai.
• Sau đó, lật ngửa trẻ sang tay phải, nếu trẻ còn khó thở, tím tái, dùng hai ngón tay trái ấn mạnh 5 cái ở vùng 1/2 dưới xương ức.
• Nếu dị vật vẫn chưa rơi ra ngoài, hãy lật người trẻ lại tiếp tục vỗ lưng.
• Luân phiên vỗ lưng và ấn ngực cho tới khi dị vật rơi khỏi đường thở hoặc trẻ khóc được.

Đối với trẻ lớn (từ trên 2 tuổi): thì làm thủ thuật Heimlich:

• • Trường hợp trẻ còn tỉnh:
    • Đứng hoặc quỳ sau lưng trẻ, vòng 2 tay qua người trẻ.
    • Nắm chặt bàn tay làm thành một quả đấm đặt ở vùng thượng vị, ngay dưới mũi xương ức, phía trên rốn.
    • Ấn mạnh và nhanh hướng từ trước ra sau và từ dưới lên trên 5 lần. Kiểm tra miệng lấy dị vật nếu có.
    • Có thể lặp lại 6 - 10 lần ấn bụng cho tới khi dị vật rơi khỏi đường thở hoặc trẻ khóc được.
  • Trường hợp trẻ hôn mê:
    • Đặt trẻ nằm ngửa.
    • Người sơ cứu quỳ gối, tựa hai chân hai bên đùi trẻ.
    • Đặt gót một lòng bàn tay lên vùng thượng vị, dưới chóp xương ức, đặt tiếp bàn tay thứ hai chồng lên bàn tay thứ nhất.
    • Ấn 5 cái dứt khoát, mạnh và nhanh vào bụng theo hướng từ dưới lên trên.
    • Có thể lặp lại 6-10 lần ấn bụng cho tới khi dị vật rơi khỏi đường thở.

Lưu ý: không nên can thiệp nếu trẻ vẫn còn có thể ho, thở hay la, khóc được, mà nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để thăm khám; Tuyệt tối không cố móc lấy dị vật ra vì có nhiều khả năng dị vật sẽ rơi vào sâu hơn, dẫn đến tắc đường thở, gây nguy cơ tử vong cao hơn.

6. Phòng ngừa dị vật đường hô hấp ở trẻ em

• Không cho trẻ ngậm bút, nắp bút, đầu bút hoặc các vật nhỏ, tròn, trơn láng
• Hướng dẫn trẻ thói quen học tập, sinh hoạt an toàn, tránh vừa chơi vừa ngậm đồ vật
•   Giám sát trẻ trong ăn uống, học tập và vui chơi, đặc biệt ở lứa tuổi mầm non và tiểu học.
• Nhà trường cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục và nhắc nhở học sinh về nguy cơ dị vật đường thở.

7. Thông điệp gửi đến phụ huynh và cộng đồng

Dị vật đường hô hấp là tai nạn nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh. Những vật dụng quen thuộc như đầu bút, nắp bút, … có thể trở thành mối đe dọa nghiêm trọng nếu thiếu sự giám sát và nhắc nhở.

Phát hiện sớm – xử trí kịp thời – phòng ngừa đúng cách là chìa khóa bảo vệ an toàn tính mạng cho trẻ em.

Ngày đăng: 21/01/2026

Tin tức