DỰ PHÒNG SINH NON Ở THAI PHỤ CÓ CỔ TỬ CUNG NGẮN

HOẶC HỞ EO TỬ CUNG

Biên soạn: Bs. Huỳnh Minh Nhật - CN. Phạm Thị Phúc

                                                                                           Hiệu đính: BS.CKII Nguyễn Phi Anh

Khoa Phụ Nội – BV Phụ Sản – Nhi Đà Nẵng

Sinh non là tình trạng em bé chào đời trước 37 tuần thai. Trẻ sinh non, nhất là sinh quá sớm, có thể gặp nhiều vấn đề sau sinh như nhẹ cân, khó thở, bú kém, vàng da, nhiễm trùng hoặc cần chăm sóc tại đơn vị sơ sinh. Vì vậy, phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và dự phòng sinh non là việc rất quan trọng trong quá trình khám thai.

Một trong những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ sinh non là cổ tử cung ngắn hoặc hở eo tử cung. Có thể hiểu đơn giản, cổ tử cung là “cửa giữ thai” nằm ở phần dưới tử cung. Bình thường, cổ tử cung đóng kín trong phần lớn thai kỳ và chỉ mở ra khi đến lúc chuyển dạ. Tuy nhiên, ở một số thai phụ, cổ tử cung có thể ngắn sớm, yếu hoặc mở ra quá sớm khi chưa có cơn đau chuyển dạ rõ ràng. Tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ sẩy thai muộn hoặc sinh non.

Sẩy thai muộn là tình trạng mất thai ở giai đoạn giữa thai kỳ, thường được hiểu là sau 12–14 tuần và trước tuổi thai có khả năng sống được. Trong thực hành sản khoa tại Việt Nam, mốc 22 tuần thường được dùng để phân biệt sẩy thai và sinh non; sinh non được tính từ hết 22 tuần đến trước 37 tuần. Vì vậy, khi tư vấn cho thai phụ, có thể giải thích dễ hiểu rằng sẩy thai muộn là mất thai ở giai đoạn thai đã khá lớn nhưng chưa đến mốc sinh non.

Khi nào cần đo chiều dài cổ tử cung?

Việc đo chiều dài cổ tử cung không nhất thiết thực hiện giống nhau cho tất cả thai phụ. Với thai phụ có nguy cơ cao, ví dụ từng sinh non tự nhiên, từng sẩy thai muộn, nghi ngờ hở eo tử cung, từng khâu cổ tử cung, từng khoét chóp hoặc phẫu thuật cổ tử cung, bác sĩ thường theo dõi chiều dài cổ tử cung bằng siêu âm đầu dò âm đạo trong giai đoạn 16–24 tuần thai. Đây là giai đoạn quan trọng vì nếu phát hiện cổ tử cung ngắn, bác sĩ còn có thể cân nhắc các biện pháp dự phòng phù hợp. NICE khuyến cáo siêu âm đầu dò âm đạo trong khoảng 16+0 đến 24+0 tuần để đánh giá chiều dài cổ tử cung ở nhóm có nguy cơ.

Với thai phụ nguy cơ thấp, mang thai đơn và không có tiền sử sinh non, không nên hiểu rằng ai cũng bắt buộc phải đo cổ tử cung nhiều lần. Trong nhiều trường hợp, chiều dài cổ tử cung có thể được đánh giá trong lần siêu âm hình thái học giữa thai kỳ, thường khoảng 18–22 tuần. Nếu siêu âm bụng thấy cổ tử cung có vẻ ngắn, hoặc không nhìn rõ toàn bộ cổ tử cung, bác sĩ sẽ chỉ định đo lại bằng siêu âm đầu dò âm đạo để có kết quả chính xác hơn. Thông thường, cổ tử cung được xem là ngắn khi chiều dài đo qua siêu âm đầu dò âm đạo ≤ 25 mm ở giữa thai kỳ. Tuy nhiên, kết quả này cần được bác sĩ sản khoa đánh giá cùng với tuổi thai, tiền sử sản khoa và tình trạng hiện tại của thai phụ.

Có những cách nào để dự phòng sinh non?

Không phải thai phụ nào có cổ tử cung ngắn cũng điều trị giống nhau. Bác sĩ sẽ dựa vào nhiều yếu tố: thai bao nhiêu tuần, cổ tử cung dài bao nhiêu, có tiền sử sinh non hoặc sẩy thai muộn hay không, cổ tử cung có mở hay không, có cơn gò tử cung, ra huyết, rỉ ối hoặc nhiễm trùng hay không.

Progesterone đặt âm đạo là một biện pháp có thể được sử dụng trong một số trường hợp cổ tử cung ngắn. Với thai đơn, không có triệu chứng, nếu cổ tử cung ngắn được phát hiện trước 24 tuần, bác sĩ có thể cân nhắc progesterone đặt âm đạo để giảm nguy cơ sinh non. Thuốc này cần được dùng theo đúng chỉ định; thai phụ không nên tự mua, tự đặt hoặc tự ngưng thuốc.

Khâu vòng cổ tử cung là thủ thuật dùng chỉ khâu để hỗ trợ giữ cổ tử cung đóng lại. Đây là biện pháp quan trọng trong một số trường hợp, nhưng không phải cứ cổ tử cung ngắn là phải khâu. Khâu cổ tử cung thường được cân nhắc khi thai phụ có tiền sử rõ gợi ý hở eo cổ tử cung, ví dụ đã từng sẩy thai muộn hoặc sinh non sớm với đặc điểm cổ tử cung mở âm thầm, ít đau bụng; hoặc đã có từ 2 lần sẩy thai muộn nghi liên quan đến hở eo cổ tử cung.

Khâu vòng cổ tử cung cũng có thể được cân nhắc khi thai phụ có tiền sử sinh non hoặc sẩy thai muộn, và lần mang thai hiện tại đo thấy cổ tử cung ngắn, thường là ≤ 25 mm trong giai đoạn 16–24 tuần. Các tổ chức sản phụ khoa thế giới khuyến cáo có thể lựa chọn progesterone đặt âm đạo hoặc khâu cổ tử cung cho thai phụ vừa có tiền sử sinh non tự nhiên hoặc mất thai từ 16 tuần trở lên, vừa có chiều dài cổ tử cung ≤ 25 mm khi siêu âm đầu dò âm đạo từ 16+0 đến 24+0 tuần.

Một tình huống khác là khâu vòng cổ tử cung cấp cứu. Trường hợp này được xem xét khi thai phụ đang ở tam cá nguyệt hai, cổ tử cung đã mở nhưng chưa chuyển dạ thật sự, chưa vỡ ối và chưa có nhiễm trùng. Đây là tình huống cần được khám và đánh giá khẩn trương tại cơ sở sản khoa. Một số khuyến cáo nêu có thể cân nhắc khâu cổ tử cung cấp cứu trong khoảng 16+0 đến 27+6 tuần khi cổ tử cung mở và màng ối còn nguyên.

Về vòng nâng cổ tử cung, đây là phương pháp từng được nghiên cứu để dự phòng sinh non. Tuy nhiên, hiện nay không nên trình bày vòng nâng như một lựa chọn chuẩn hoặc dùng thường quy cho mọi thai phụ có cổ tử cung ngắn. Nếu có cân nhắc, cần được bác sĩ chuyên khoa tư vấn rất kỹ theo từng trường hợp cụ thể.

Thai phụ cần đi khám ngay nếu có các dấu hiệu như đau bụng từng cơn, gò tử cung nhiều lần, ra máu âm đạo, ra dịch nhầy hồng, rỉ nước âm đạo, đau tức vùng chậu, cảm giác nặng trằn xuống âm đạo hoặc thai máy ít hơn bình thường. Đây có thể là dấu hiệu dọa sinh non và cần được kiểm tra sớm. Điều quan trọng là thai phụ không nên quá lo lắng khi được chẩn đoán cổ tử cung ngắn hoặc nghi hở eo tử cung. Nếu phát hiện đúng thời điểm, theo dõi sát và điều trị đúng chỉ định, nhiều trường hợp vẫn có thể kéo dài thai kỳ an toàn hơn. Thai phụ nên khám thai đúng hẹn, thông báo rõ với bác sĩ nếu từng sẩy thai muộn hoặc sinh non, và không tự ý dùng thuốc, đặt dụng cụ hay nằm nghỉ tuyệt đối kéo dài khi chưa có hướng dẫn.

Tài liệu tham khảo

1. Phác đồ điều trị Bệnh viện Phụ Sản - Nhi Đà Nẵng 2025
2. Bộ Y tế. Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, ban hành kèm Quyết định số 4128/QĐ-BYT ngày 29/7/2016.
3. National Institute for Health and Care Excellence. Preterm labour and birth, NICE guideline NG25.

Ngày đăng: 16/06/2026

Tin tức