NHIỄM KHUẨN HÔ HẤP CẤP TÍNH -

 MỐI NGUY CỦA TRẺ SINH NON, NHẸ CÂN

Khoa sơ sinh cấp cứu- Hồi sức tích cực

Bệnh viện Phụ sản – Nhi Đà Nẵng

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính không chỉ gây nguy hiểm cộng đồng, cho bà mẹ mang thai mà còn là mối đe đọa đến sức khỏe trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non, nhẹ cân. Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính là bệnh lý tương đối thường gặp đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Tại Hoa Kỳ, nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ước tính gây ra khoảng 57.000 ca nhập viện hàng năm ở trẻ dưới 5 tuổi. Bên cạnh yếu tố tuổi còn nhỏ, các yếu tố nguy cơ khác gây bệnh nặng bao gồm sinh non, bệnh phổi mạn tính và bệnh tim bẩm sinh. Các đợt bùng phát nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính trong các cơ sở chăm sóc sức khỏe đã được báo cáo trên toàn cầu trong vài thập kỷ qua, bao gồm ở các đơn vị chăm sóc đặc biệt nhi, các đơn vị ghép tế bào gốc cho người lớn, các đơn vị huyết học và ung thư học cho người lớn, và các đơn vị chăm sóc đặc biệt sơ sinh. Các đợt bùng phát đã gây lo ngại lớn do nguy cơ bệnh nặng ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non hoặc có dị tật bẩm sinh hoặc các bệnh lý kèm theo. Sự quá tải trong các đơn vị chăm sóc sơ sinh là một yếu tố quan trọng làm tăng nguy cơ lây nhiễm bệnh lý hô hấp cho trẻ sơ sinh. Khi các đơn vị này hoạt động quá tải, có thể dẫn đến một số vấn đề nghiêm trọng về chất lượng chăm sóc và môi trường, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các bệnh nhiễm trùng hô hấp. Trẻ sinh non phải thở máy trở lại sau giai đoạn cai máy thở, tăng nguy cơ bệnh phổi mạn tính, thất bại cai máy thở, viêm phổi liên quan thở máy và tăng nguy cơ tử vong.

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ sinh non là gì?

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp ở trẻ sinh non là tình trạng nhiễm trùng ảnh hưởng đến đường hô hấp của trẻ sơ sinh, đặc biệt là những trẻ sinh non (trẻ sinh trước 37 tuần thai). Trẻ sinh non có hệ miễn dịch chưa phát triển đầy đủ, phổi chưa hoàn thiện nên rất dễ bị mắc các bệnh nhiễm trùng hô hấp, bao gồm cả viêm phổi và các bệnh lý hô hấp cấp tính khác.

Các tác nhân nào gây nhiễm khuẩn hô hấp cấp  tính  ở trẻ sinh non?

• Vi khuẩn: Các loại vi khuẩn như Streptococcus, Staphylococcus, E. coli... có thể gây nhiễm trùng.
• Virus: Các virus như RSV (Respiratory Syncytial Virus), Influenza (cúm), và virus hợp bào hô hấp (HMPV) cũng có thể là tác nhân gây bệnh.
• Nấm và các tác nhân khác: Mặc dù ít gặp hơn, nhưng nấm hoặc các yếu tố môi trường có thể ảnh hưởng đến hệ hô hấp của trẻ sinh non.

Tại sao trẻ sinh non dễ bị nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính?

• Hệ hô hấp chưa hoàn thiện: Trẻ sơ sinh đẻ non, đặc biệt là những trẻ sinh trước tuần 32 của thai kỳ, thường có phổi chưa phát triển đầy đủ. Điều này khiến trẻ dễ bị suy hô hấp và khó duy trì mức oxy trong máu ổn định.
• Thiếu surfactant: Surfactant là một chất cần thiết trong phổi để ngăn chặn sự xẹp của phế nang. Trẻ sinh non thường thiếu surfactant, khiến cho phổi của chúng dễ bị xẹp, gây khó thở và viêm phổi.
• Nguy cơ mắc bệnh nhiễm trùng cao: Trẻ sơ sinh đẻ non có hệ miễn dịch chưa hoàn chỉnh, dễ bị nhiễm các vi khuẩn và virus gây viêm phổi và các bệnh lý hô hấp khác, như nhiễm trùng đường hô hấp trên hoặc cúm.
• Khả năng điều hòa thân nhiệt và chức năng tim mạch kém: Trẻ sinh non thường có khả năng duy trì thân nhiệt kém và dễ bị mất nhiệt. Việc này làm cho trẻ dễ bị suy hô hấp và sốc nhiễm trùng.
• Hậu quả lâu dài: Nếu không được điều trị kịp thời, nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính có thể dẫn đến các vấn đề về phát triển phổi và các chức năng khác của cơ thể, thậm chí là nguy cơ tử vong.

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ sinh non biểu hiện như thế nào?

Triệu chứng nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ sinh non có thể khác biệt so với trẻ đủ tháng, vì hệ hô hấp và hệ miễn dịch của trẻ sinh non chưa phát triển đầy đủ. Dưới đây là một số triệu chứng phổ biến mà cha mẹ cần lưu ý:

• Khó thở

• Trẻ có thể thở nhanh, thở nông hoặc thở gấp, đôi khi thở dốc.
• Có thể thấy biểu hiện của hô hấp nông, khó khăn khi thở vào hoặc thở ra.
• Trong trường hợp nặng, có thể thấy dấu hiệu thở rít hoặc thở khò khè

• Thở bất thường

• Trẻ có thể sử dụng các cơ phụ để thở, ví dụ như co thắt cơ ngực, cơ bụng, hoặc co rút các cơ ở cổ và ngực, rút lõm lồng ngực
• Thiếu oxy máu

• Trẻ có thể biểu hiện chán ăn, mệt mỏi, và không thể bú đủ sữa do khó thở hoặc đau đớn.
• Biểu hiện da xanh hoặc tím tái, đặc biệt là ở môi, móng tay hoặc chân (dấu hiệu thiếu oxy trong máu).
• Ho

• Ho khan hoặc ho có đờm, tuy nhiên, đối với trẻ sinh non, ho có thể ít hoặc không rõ ràng do họ còn chưa có khả năng tống đờm hiệu quả.
• Sốt và thay đổi nhiệt độ cơ thể

• Trẻ có thể bị sốt cao hoặc hạ thân nhiệt (nhiệt độ cơ thể dưới mức bình thường), đặc biệt ở những trẻ sinh rất non (dưới 32 tuần thai).
• Thân nhiệt có thể dao động bất thường, do hệ thần kinh chưa ổn định.
• Trẻ lừ đừ, bú kém, bỏ bú

• Trẻ có thể trông mệt mỏi, ít tỉnh táo, ít khóc hoặc phản ứng chậm hơn bình thường.
• Những trẻ này thường dễ bị kém ăn hoặc bỏ bú do mệt mỏi, khó thở hoặc đau

Các biến chứng nào đe dọa tính mạng trẻ?

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ sơ sinh là một tình trạng bệnh lý nghiêm trọng có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Các biến chứng này có thể ảnh hưởng đến các hệ cơ quan khác của cơ thể, thậm chí đe dọa tính mạng của trẻ. Dưới đây là một số biến chứng nguy hiểm của viêm hô hấp cấp ở trẻ sơ sinh:

• Suy hô hấp

• Định nghĩa: Đây là tình trạng khi phổi không thể cung cấp đủ oxy cho cơ thể hoặc không thể loại bỏ đủ carbon dioxide, dẫn đến tình trạng thiếu oxy trong máu và/hoặc tăng carbon dioxide trong máu.
• Nguyên nhân: Viêm phổi, viêm tiểu phế quản, hay các tình trạng viêm đường hô hấp cấp khác có thể làm tắc nghẽn đường thở hoặc làm giảm khả năng trao đổi khí của phổi.
• Biến chứng: Suy hô hấp có thể gây hôn mê, tổn thương các cơ quan khác như tim, thận, não nếu không được điều trị kịp thời. Trẻ cần được hỗ trợ hô hấp qua máy thở hoặc thở oxy để duy trì sự ổn định.
• Nhiễm trùng huyết

• Định nghĩa: Nhiễm trùng huyết là một phản ứng nghiêm trọng của cơ thể đối với nhiễm trùng, có thể gây ra tình trạng viêm lan rộng và làm tổn thương các cơ quan nội tạng.
• Nguyên nhân: Viêm phổi và các bệnh nhiễm trùng hô hấp cấp có thể dẫn đến vi khuẩn hoặc vi rút xâm nhập vào máu, gây nhiễm trùng huyết. Trẻ sơ sinh có hệ miễn dịch yếu, dễ bị nhiễm trùng huyết từ các vi khuẩn như Streptococcus nhóm B, Escherichia coli, hoặc Staphylococcus aureus.
• Biến chứng: Nhiễm trùng huyết có thể gây suy đa tạng (tổn thương nhiều cơ quan cùng lúc) và tử vong nếu không được điều trị kịp thời bằng kháng sinh và các biện pháp hỗ trợ hồi sức.
• Suy tim

• Định nghĩa: Suy tim là tình trạng khi tim không thể bơm đủ máu để cung cấp oxy cho cơ thể, dẫn đến các cơ quan quan trọng bị thiếu oxy.
• Nguyên nhân: Trong trường hợp nhiễm trùng hô hấp nặng, như viêm phổi hoặc viêm tiểu phế quản, cơ thể có thể phản ứng quá mức với tình trạng viêm và làm tăng sức ép lên tim, khiến tim không thể bơm đủ máu.
• Biến chứng: Suy tim có thể gây tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Trẻ sẽ cần hỗ trợ tim mạch và theo dõi chặt chẽ trong bệnh viện.
• Viêm màng não

• Định nghĩa: Viêm màng não là tình trạng viêm của lớp màng bảo vệ não và tủy sống. Đây là một biến chứng hiếm nhưng rất nguy hiểm của các bệnh nhiễm trùng hô hấp.
• Nguyên nhân: Nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc virus có thể lây lan từ phổi vào hệ thần kinh trung ương, gây viêm màng não.
• Biến chứng: Viêm màng não có thể gây ra các vấn đề nghiêm trọng như tổn thương não, động kinh, mất thính giác, mất thị lực, hoặc thậm chí tử vong nếu không được điều trị nhanh chóng.
• Tổn thương thần kinh trung ương

• Định nghĩa: Tình trạng này bao gồm các vấn đề về thần kinh trung ương, như giảm khả năng phát triển trí tuệ, mất khả năng vận động, hoặc co giật.
• Nguyên nhân: Các bệnh lý hô hấp cấp nặng, đặc biệt là khi thiếu oxy kéo dài, có thể gây tổn thương não và hệ thần kinh trung ương.
• Biến chứng: Tổn thương thần kinh có thể gây ra các vấn đề về học tập, vận động, và các vấn đề lâu dài về phát triển của trẻ.
• Tổn thương phổi mạn tính

• Định nghĩa: Viêm phổi hoặc viêm phế quản nặng có thể dẫn đến các vấn đề phổi kéo dài, gọi là bệnh phổi mạn tính hoặc bệnh phổi hậu nhiễm trùng.
• Nguyên nhân: Trẻ sinh non hoặc trẻ bị viêm phổi nặng có thể bị tổn thương phổi, làm giảm khả năng hô hấp và dễ bị nhiễm trùng phổi tái phát.
• Biến chứng: Trẻ có thể phát triển bệnh phổi mạn tính hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính sau khi hồi phục, dẫn đến khó thở, giảm sức khỏe tổng thể và hạn chế khả năng phát triển thể chất

Khi nào cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện?

Nếu cha mẹ nhận thấy trẻ có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức:

• Khó thở rõ rệt
• Da xanh tái hoặc tím tái
• Sốt cao hoặc hạ thân nhiệt
• Trẻ không bú được hoặc khó bú
• Trẻ trở nên mệt mỏi, không tỉnh táo, hoặc khóc ít hơn bình thường
• Nhịp tim không ổn định hoặc thở khò khè

Cần làm gì để phòng ngừa nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính cho trẻ sinh non?

• Tiêm phòng cho mẹ trong thai kỳ: Một trong những biện pháp quan trọng nhất để bảo vệ trẻ sơ sinh là tiêm phòng cho bà mẹ trước khi sinh, đặc biệt là các vắc-xin ngừa cúm, ho gà, và các bệnh nhiễm trùng hô hấp khác. Các vắc-xin này giúp bảo vệ trẻ sơ sinh từ những tháng đầu đời.
• Theo dõi và chăm sóc tại cơ sở y tế: Trẻ sinh non cần được theo dõi sát sao trong môi trường bệnh viện, nơi có đầy đủ các thiết bị hỗ trợ hô hấp và chăm sóc chuyên sâu, như máy thở, oxy và các liệu pháp khác để giúp trẻ duy trì sự ổn định.
• Giữ vệ sinh môi trường: Môi trường xung quanh trẻ cần được giữ sạch sẽ để giảm thiểu nguy cơ nhiễm trùng. Điều này bao gồm việc rửa tay thường xuyên, các dụng cụ, thiết bị y tế và đồ dùng cá nhân của trẻ.
• Dinh dưỡng đầy đủ và sớm: Trẻ sơ sinh đẻ non cần được cung cấp dinh dưỡng đầy đủ, tốt nhất là từ sữa mẹ, để giúp cơ thể phát triển và tăng cường hệ miễn dịch.
• Hạn chế tiếp xúc với người nhiễm bệnh: Để phòng ngừa nhiễm trùng hô hấp, việc hạn chế trẻ tiếp xúc với những người có dấu hiệu cảm cúm, viêm họng hoặc các bệnh lý hô hấp là rất quan trọng. Không khuyến khích người nhà đến thăm nuôi trong suốt thời gian nằm viện.
• Chăm sóc hỗ trợ hô hấp: Đối với trẻ sinh non bị viêm hô hấp, việc sử dụng các phương pháp hỗ trợ hô hấp như thở oxy, máy thở, hay các phương pháp thở áp lực dương có thể giúp duy trì mức oxy trong máu.

Kết luận: Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ sơ sinh sinh non là một tình trạng nghiêm trọng có thể dẫn đến nhiều biến chứng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Các biện pháp phòng ngừa, bao gồm việc chăm sóc chu đáo trong thai kỳ, tiêm phòng, và chăm sóc y tế chuyên sâu, có thể giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao khả năng phục hồi cho trẻ. Điều quan trọng là các bậc phụ huynh và bác sĩ phải phối hợp chặt chẽ để đảm bảo trẻ nhận được sự chăm sóc tốt nhất ngay từ khi mới sinh ra.

Ngày đăng: 25/02/2025

Tin tức