Tuần lễ Làm Mẹ An Toàn 2025
Chăm sóc sau sinh toàn diện – Sức khỏe cho mẹ, tương lai cho bé

Bs. Huỳnh Minh Nhật

Bệnh viện Phụ Sản Nhi Đà Nẵng

Sinh con là một hành trình kỳ diệu nhưng cũng đầy thử thách đối với cơ thể và cảm xúc của người phụ nữ. Năm nay, thông điệp của “Tuần lễ Làm Mẹ An Toàn” nhấn mạnh chăm sóc sau sinh toàn diện như chiếc cầu nối giữa “sức khỏe của mẹ hôm nay” và “tương lai của bé ngày mai”. Khi nhìn lại toàn bộ hành trình làm mẹ, từ trước khi mang thai, suốt thai kỳ, cuộc sinh và 6 tuần hậu sản, chúng ta sẽ thấy mọi mắt xích đều quan trọng, nhưng giai đoạn sau sinh chính là “thời điểm vàng” để bảo vệ lâu dài cả mẹ lẫn con.

Để một thai kỳ khởi đầu tốt đẹp, người phụ nữ nên bước vào hành trình mang thai với nền tảng sức khỏe thể chất và tinh thần vững vàng. Khám sức khỏe trước khi mang thai giúp rà soát, điều trị ổn định các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh lý tuyến giáp; xem lại thuốc đang dùng; tư vấn tiêm chủng cần thiết; bổ sung acid folic từ trước thụ thai; đồng thời củng cố lối sống lành mạnh với dinh dưỡng cân bằng, vận động đều, ngủ đủ và tránh khói thuốc, rượu bia. Một người mẹ khỏe mạnh thường có thai kỳ nhẹ nhàng hơn và em bé vì thế cũng có “điểm xuất phát” tốt hơn.

Khi đã mang thai, khám thai định kỳ cần được coi là các “cột mốc an toàn”. Ở nhiều nơi, thực hành tối thiểu ít nhất 4 lần khám vẫn giúp sàng lọc các nguy cơ chính trong thai kỳ; song các hệ thống y tế hiện đại khuyến nghị tăng số lần tiếp xúc để theo dõi sát hơn (Tổ chức Y tế Thế giới-WHO khuyến nghị mô hình chăm sóc thai với nhiều lần tiếp xúc nhằm nâng cao chất lượng trải nghiệm và kết cục thai kỳ). Dù theo lịch nào, nguyên tắc chung là hãy tuân thủ các mốc đánh giá tuổi thai, hình thái thai, sàng lọc đái tháo đường thai kỳ – thiếu máu, theo dõi tăng trưởng và lên kế hoạch sinh. Mục tiêu tối hậu là kịp thời phát hiện bất thường và chuẩn bị nơi sinh, người đồng hành, phương án giảm đau cũng như chăm sóc sơ sinh ngay sau chào đời.

Quyết định sinh tại cơ sở y tế với đội ngũ nhân viên y tế lành nghề chính là “chìa khóa an toàn” quan trọng nhất cho cả mẹ và bé. Ở nơi sinh đủ điều kiện, các can thiệp cấp cứu sản khoa, sơ sinh được thực hiện kịp thời; trẻ được da kề da, bú mẹ sớm; còn người mẹ được hỗ trợ giảm đau, theo dõi chảy máu, huyết áp, nhịp tim và các dấu hiệu nhiễm trùng. Quan điểm toàn cầu cũng nhấn mạnh vai trò của nhân viên y tế có kỹ năng trong chăm sóc chu sinh (trước và ngay sau sinh), một yếu tố then chốt giúp giảm tử vong mẹ và sơ sinh.

Ngay sau khoảnh khắc sinh nở, khoảng thời gian của 6 tuần hậu sản mở ra. Đây là giai đoạn cơ thể mẹ co hồi tử cung, nội tiết thay đổi mạnh; còn em bé học cách thở, bú, được giữ ấm và thích nghi với thế giới bên ngoài. Các hướng dẫn của WHO khẳng định mọi bà mẹ và trẻ sơ sinh cần được chăm sóc chất lượng tại cơ sở y tế ít nhất 24 giờ sau sinh, kèm tối thiểu ba lần thăm khám bổ sung trong 6 tuần đầu (thường là ngày 3, trong khoảng ngày 7–14 và vào mốc 6 tuần). Lịch chăm sóc này giúp phát hiện sớm các biến chứng như băng huyết sau sinh, tăng huyết áp hậu sản, nhiễm trùng vết mổ lấy thai hoặc vết khâu tầng sinh môn ở mẹ; cũng như hạ thân nhiệt, hạ đường huyết, vàng da sớm, khó thở ở trẻ.

Trong “giờ vàng” sau sinh, da kề da và bú mẹ sớm mang lại lợi ích vượt trội: ổn định nhịp thở, thân nhiệt của trẻ, gắn kết mẹ con, kích thích sữa về và tăng tỷ lệ nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn. Bộ y tế khuyến nghị hỗ trợ bà mẹ cho trẻ bú trong giờ đầu sau sinh và nhân viên y tế trợ giúp thực hành để khởi đầu thuận lợi, xử trí sớm các khó khăn thường gặp. Ở những ngày đầu tại viện, trẻ cũng được sàng lọc và dự phòng quan trọng: tiêm vắc xin viêm gan B liều sơ sinh càng sớm càng tốt, lý tưởng trong 24 giờ đầu, vì đây là biện pháp hiệu quả nhất để phòng lây truyền vi-rút viêm gan B từ mẹ sang con và sớm trong đời; tại các quốc gia lưu hành lao như Việt Nam, BCG được tiêm sớm sau sinh để giảm nguy cơ lao nặng ở trẻ; và vitamin K được khuyến nghị tiêm ngay sau sinh để phòng chảy máu do thiếu vitamin K. Những mũi tiêm và can thiệp này là “lá chắn” ban đầu, tạo đà cho miễn dịch và an toàn của trẻ trong những tuần đầu đời.

Với người mẹ, chăm sóc hậu sản không chỉ nghỉ ngơi mà còn là phục hồi có định hướng. Dinh dưỡng đủ chất, giàu đạm, rau xanh, trái cây cùng uống đủ nước và bổ sung vi chất theo tư vấn giúp cơ thể lành nhanh, hỗ trợ tiết sữa. Vận động nhẹ nhàng, đi lại sớm, tập sàn chậu (Kegel) giúp giảm đau lưng, hạn chế són tiểu và cải thiện sức bền cơ. Vết mổ hay vết khâu cần giữ sạch, khô; nếu xuất hiện sưng nóng đỏ đau, rỉ dịch, mùi hôi, hãy liên hệ cơ sở y tế. Các dấu hiệu nguy hiểm như ra máu âm đạo nhiều, sốt ≥38°C, đau đầu dữ dội kèm nhìn mờ, đau ngực khó thở, sưng đau một bên chân đều cần khám ngay. Những hướng dẫn giao tiếp, chăm sóc vết thương, tư thế cho bú và phòng tắc tia sữa nên được nhân viên y tế hướng dẫn kỹ trước khi ra viện trong khoảng lưu viện tối thiểu 24 giờ kể từ sau sinh.

Sức khỏe tinh thần xứng đáng được đặt ngang hàng với thể chất trong 6 tuần vàng này. Buồn bã thoáng qua sau sinh là phổ biến, nhưng khi cảm giác chán nản kéo dài, mất hứng thú, rối loạn ngủ ăn, hay xuất hiện ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé, đó có thể là trầm cảm sau sinh - một rối loạn có thể điều trị nếu nhận diện sớm. WHO nhấn mạnh việc tích hợp chăm sóc sức khỏe tâm thần quanh sinh ngay trong các dịch vụ sản - nhi, tạo môi trường an toàn để phụ nữ bày tỏ khó khăn mà không bị kỳ thị; ước tính gần 1/5 phụ nữ có vấn đề sức khỏe tâm thần trong thai kỳ hoặc năm đầu sau sinh, đặc biệt tại các nước thu nhập thấp và trung bình. Sàng lọc, tư vấn sớm và kết nối dịch vụ tâm lý là chìa khóa giúp mẹ sớm hồi phục, từ đó cải thiện cả kết cục sức khỏe của trẻ.

Chẳng có người mẹ nào đi trọn hành trình hậu sản một mình. Người chồng và gia đình là bệ đỡ gần gũi nhất: chia sẻ việc nhà và chăm bé ban đêm để mẹ được ngủ; ở cạnh mẹ trong giờ vàng để hỗ trợ da kề da, ngậm bắt vú đúng; lắng nghe và động viên khi mẹ mệt mỏi; chú ý những thay đổi cảm xúc kéo dài để cùng đi khám khi cần. Cộng đồng và nơi làm việc tạo nên “vùng an toàn mở rộng”: nhà không khói thuốc, phương tiện đưa đón cho các mốc tái khám, lớp tiền sản – hậu sản tại địa phương, chính sách thân thiện với nuôi con bằng sữa mẹ như phòng vắt – trữ sữa, giờ làm linh hoạt. Còn hệ thống y tế có trách nhiệm tổ chức mạng lưới sản – nhi dễ tiếp cận, chăm sóc 24/7, hỗ trợ tại nhà khi cần và truyền thông dựa trên bằng chứng. Cách tiếp cận lấy gia đình làm trung tâm cũng là tinh thần cốt lõi trong các khuyến nghị chăm sóc hậu sản hiện đại, hướng đến một “trải nghiệm hậu sản tích cực” cho mẹ và bé.

Tóm lại, những thông điệp cốt lõi của Tuần lễ Làm Mẹ An Toàn năm nay rất rõ ràng. Vì vậy, đừng bỏ lỡ bước khám sức khỏe trước khi mang thai. Trong thai kỳ, khám thai định kỳ, tối thiểu 4 lần và lý tưởng nhiều hơn theo khuyến nghị hiện hành, giúp theo dõi sát mẹ và bé. Sinh tại cơ sở y tế với nhân viên y tế có kỹ năng luôn là lựa chọn hàng đầu. Sau sinh, hãy nhớ 6 tuần hậu sản là giai đoạn vàng; mẹ và trẻ cần được theo dõi tại cơ sở y tế ít nhất 24 giờ, rồi được hẹn các mốc tái khám hợp lý. Và quan trọng không kém, người chồng, gia đình, cộng đồng và toàn xã hội đều có vai trò không thể thay thế để tạo nên môi trường an toàn, ấm áp cho bà mẹ và trẻ sơ sinh từ hôm nay cho đến tương lai.

Chú ý: Bài viết cung cấp thông tin sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị cá thể hóa. Vui lòng trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản – nhi của bạn cho từng trường hợp cụ thể.

Tài liệu tham khảo:

1. World Health Organization. WHO recommendations on maternal and newborn care for a positive postnatal experience (2022).
2. WHO. Guide for integration of perinatal mental health in maternal and child health services (2022)

Ngày đăng: 06/10/2025

Tin tức