Năm 2001, một bé trai 6 tuổi đã tử vong trong quá trình chụp cộng hưởng từ do oxy sắt từ. Năm 2002, trường Điện quang Hoa Kỳ đã có tài liệu hướng dẫn cho các vấn đề an toàn trong chụp cộng hưởng từ trong thực hành lâm sàng bao gồm:

     - Thiết lập, ban hành và duy trì các chính sách an toàn trong cộng hưởng từ

     - Giới hạn cho phép của từ trường tĩnh trong thăm khám lâm sàng

     - Các quy định cho kỹ thuật viên làm cộng hưởng từ

     - Bệnh nhân và nhân viên phòng cộng hưởng từ đang mang thai

     - An toàn trong chụp cộng hưởng từ nhi khoa

     - Các yếu tố về kỹ thuật cần thực hiện

     - Sử dụng đối quang trong quá trình chụp cộng hưởng từ bảo đảm an toàn.

     - Các bệnh nhân có kẹp phẫu thuật sọ, máy tạo nhịp, máy khử rung

     - Cấp cứu tại chỗ

1. Các thuật ngữ

   “MR safe”: các vật dụng không gây nguy hiểm trong môi trường cộng hưởng từ

   “MR unsafe”: các vật dụng gây nguy hiểm trong môi trường cộng hưởng từ

   “MR conditional”: các vật dụng không nguy hiểm với điều kiện dùng đặc biệt. 

2. Các lưu ý về an toàn liên quan đến từ trường và phần cứng

2.1 Các ảnh hưởng sinh học do kích thích của sóng radio phát ra trong quá trình chụp

   Đã có ghi nhận một vài trường hợp bỏng do nhiệt phát ra từ sóng radio (RF) ở các chuỗi xung nhanh (FSE, TSE) nhưng các bỏng độ 2, độ 3 chủ yếu là do dây cáp tiếp xúc với da bệnh nhân. Năng lượng tạo ra khi chụp cũng chỉ bằng 1/10 ngưỡng chịu đựng của cơ thể nên khi bệnh nhân sốt, huyết áp và nhịp tim tăng nhẹ không có chống chỉ định chụp cộng hưởng từ.

   Vì vậy, nhân viên phòng cộng hưởng từ cần bảo quản tốt các dây cáp để tránh gây bỏng cho bệnh nhân

2.2 Hiệu ứng sinh học do các cuộn chênh từ

   Các hiệu ứng sinh học do độ chênh từ bao gồm:

   - Kích thích dây thần kinh ngoại biên, biểu hiện của hiệu ứng này là nhạy cảm da và co thắt cơ không tự chủ.

   - “Nỗ đóm đóm” mắt do quang học: hiếm gặp, do phosphate võng mạc bị kích thích do từ trường thay đổi theo thời gian. Bệnh nhân thấy như có sao hay tia sáng trong mắt.

   - Kích thích thính giác: mặc dù mức độ tiếng ồn của các máy cộng hưởng từ hiện nay là an toàn, tiếng ồn có thể gây các hậu quả có thể hồi phục hoặc không hồi phục: nhiễu liên lạc, giảm thính lực tạm thời hay vĩnh viễn. Vì vậy cần có dụng cụ bảo vệ tai khi chụp cộng hưởng từ, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

2.3 An toàn liên quan đến từ trường chính

   Người ta nhận thấy rằng ngay cả các từ trường 9 Tesla cũng không gây nên nguy cơ sinh học nào. Mặc dù chưa thấy các hiệu ứng sinh học liên quan đến từ trường, nhưng cũng ghi nhận có các vấn đề an toàn không sinh học chủ yếu là do các nguy hiểm gây nên do sắt từ và mất chức năng các vật dụng cấy ghép. Trước đây, người ta giới hạn cường độ từ trường dùng trong lâm sàng là 2.0 T nhưng từ năm 2004 giới hạn này tăng lên 4.0 T ở trẻ em và 8.0 T ở người lớn. Các từ trường lớn hơn chỉ dùng trong nghiên cứu và có cam kết của người được thăm khám.

   Từ trường chính có thể gây nên sự dịch chuyển của các vật dụng có từ tính hoặc làm xoay mạnh các vật đó (các kẹp phình mạch…) có thể gây xuất huyết não hay tử vong. Các kim loại sắt từ có thể bay do hiệu ứng phóng (missile effect). Trong môi trường 1.5 T, các vật như kẹp giấy, kẹp tóc có thể bay với tốc độ 40m/h, gây nguy hiểm. 

   Bệnh nhân có các kẹp phẫu thuật kim loại, máy tạo nhịp, máy khử rung, lưới lọc tĩnh mạch chủ dưới…không được vào phòng cộng hưởng từ. Máy tạo nhịp sẽ bị rối loạn tạm thời hay vĩnh viễn gây ngừng tim hay loạn nhịp ở bất kỳ cường độ nào. Các bình oxy bằng kim loại cũng như các máy thở, các vật dụng kim loại đang dùng cấp cứu bệnh nhân phải được kiểm tra kỹ trước khi đưa vào phòng chụp cộng hưởng từ.

   Bệnh nhân cần khai báo với nhân viên phòng cộng hưởng từ các phẫu thuật cũ.

   Một số các cuộn (coil) nội mạch, lưới lọc (filter) hay giá đỡ (stent) an toàn trong môi trường cộng hưởng từ tuy nhiên cần khoảng thời gian để các vật dụng đó đã nằm yên trong thành của mạch và phải được xem xét kỹ từng trường hợp.

   Đối với các kẹp phẫu thuật mạch máu ngoài sọ như động mạch cảnh, cần khoảng thời gian từ 4-6 tuần để ổn định trước khi chụp và cần cân nhắc kỹ nếu chụp sớm hơn.

   Các van tim nhân tạo thường an toàn trong môi trường cộng hưởng từ nhưng cần thận trọng và biết chắc loại van tim bệnh nhân đã được đặt.

   Luôn có bảng cảnh báo trước phòng chụp cộng hưởng từ. Các nhân viên phòng chụp cộng hưởng từ phải được đào tạo về an toàn cộng hưởng từ.

3.  Các vùng an toàn trong khu vực chụp cộng hưởng từ

   Để bảo đảm an toàn, người ta phân ra 4 vùng trong khu vực đặt máy cộng hưởng từ.

Hình 2. Các vùng trong khu vực đặt máy cộng hưởng từ

   - Vùng 1: khu vực công cộng, mọi người đều được phép ở khu vực này

   - Vùng 2: khu vực ở giữa vùng 1 nơi mọi người không cần được kiểm soát và vùng 3, cần kiểm soát chặt chẽ để chuẩn bị chụp cộng hưởng từ. Thường là phòng chờ của bệnh nhân và người nhà. Để bảo đảm an toàn, các nhân viên phòng cộng hưởng từ có một bảng các câu hỏi để bệnh nhân trả lời, tránh bỏ qua các chi tiết có thể gây nguy hiểm. Trước khi vào vùng 3 bệnh nhân bỏ hết các vật dụng kim loại. Tất cả các nhân viên y tế hay khách tham quan cũng được giải thích và tuân thủ nguyên tắc an toàn của phòng cộng hưởng từ.

   - Vùng 3: khu vực giới hạn, chỉ có nhân viên được đào tạo và bệnh nhân đã được giải thích. Bệnh nhân thay áo quần của bệnh viện, bỏ tất cả các vật dụng nguy hiểm trong môi trường cộng hưởng từ kể các vật dụng dùng cho cấp cứu hay đang điều trị.

   - Vùng 4: phòng đặt máy. Bệnh nhân phải được giám sát chặt chẽ bởi nhân viên đã được đào tạo có kiến thức về an toàn cộng hưởng từ hướng dẫn cho người bệnh. 

4. Kết luận: 

   Chụp cộng hưởng từ là một phương pháp chẩn đoán hình ảnh không dùng tia X, rất hiện đại, được ứng dụng nhiều trong chẩn đoán lâm sàng

   Để bảo đảm an toàn cho bệnh nhân, nhân viên và trang thiết bị, các kiến thức về an toàn cộng hưởng từ cần được trang bị và tuân thủ nghiêm ngặt trước khi vào phòng cộng hưởng từ. 

5. Một số hình ảnh minh họa 

Ngày đăng: 16/12/2016

Tin tức